Van visie naar voedselbos
Het inspirerende verhaal achter project De Mauritshoeve
Aan de rand van de Loonse en Drunense Duinen ontstaat iets bijzonders: de Mauritshoeve. Een plek waar natuur, educatie en maatschappelijke betrokkenheid samen komen in een ambitieus initiatief van Stichting Juniper. Wat begon als de droom van bioloog Chantal Bosch, groeit uit tot een inspirerend voorbeeld van landbouw die samenwerkt met de natuur en bouwt met materialen uit de natuur.
Een persoonlijke zoektocht naar verandering
Tijdens haar studie zag Chantal Bosch al dat de Nederlandse landbouw op een lastig spoor zat. Als bioloog merkte ze hoe intensieve veehouderij en grootschalige monocultuur landbouw leidden tot vervuiling, uitgeputte bodems en steeds minder biodiversiteit. Die ontwikkelingen brachten haar tot een belangrijke vraag: hoe kunnen we boeren perspectief bieden én tegelijkertijd werken aan een gezondere wereld?
In 2010 las Chantal het Praktisch Handboek Voedselbossen van Martin Crawford. Hierin ontdekte ze het concept voedselbos: een landbouwsysteem dat lijkt op een natuurlijk bos, maar vooral bestaat uit eetbare planten, bomen en struiken. Een volwassen voedselbos kenmerkt zich door een grote biodiversiteit en werkt zo volgens de principes van een natuurlijk bos: zonder kunstmest of bestrijdingsmiddelen, met een gezonde bodem en volop ruimte voor allerlei planten, insecten, reptielen en zoogdieren. Het mooie is dat een voedselbos op termijn ook een stabiel inkomen kan opleveren voor een gezin, al duurt het wel vijf tot zeven jaar voordat de oogst genoeg geld oplevert.
“Ik dacht: dit is het.” Dit is waar ik in geloof. Maar hoe pak ik dit aan? “Dit kan ik niet alleen,” vertelt Chantal. Samen met mede-bioloog Elly Janmaat en twee ambitieuze vrijwilligers richtte ze Stichting Juniper op. Hun missie: natuur-inclusieve landbouw en natuur-inclusief bouwen te bevorderen door agrarische gronden aan te kopen, duurzaam in te richten en te herbestemmen. Met als doel om aan te tonen dat het exploiteren van voedselbossen economisch haalbaar is, zodat boeren die willen omschakelen, de eerste jaren steun kunnen krijgen.
Juniper
De naam Stichting Juniper is overigens niet zomaar gekozen. Juniperus is de Latijnse benaming van jeneverbes, een plant die goed groeit op zandgrond, medicinale eigenschappen heeft, in de keuken wordt gebruikt en historisch werd toegepast in tempelbouw. De jeneverbes staat symbool voor groei, veerkracht en zorg – precies waar Stichting Juniper voor staat.
Van droom naar daadkracht
Via het netwerk van Elly kwam de stichting in contact met Natuurmonumenten, die hen wees op een voormalig veeteeltbedrijf met 28 hectare grond dat te koop zou komen. Een ideale locatie voor het eerste grootschalige voedselbos.
Op deze plek, aan de Roestelbergseweg in Kaatsheuvel, begon Stichting Juniper letterlijk te bouwen aan haar missie. Tien hectare wordt ingericht als voedselbos, met de wetenschappelijke begeleiding van Wageningen Universiteit. Zij meten de biodiversiteit, bodemgezondheid en opbrengst. De resultaten vormen de basis voor een voorstel aan de Tweede Kamer: subsidie voor boeren die willen overstappen op voedselbos. “Het doel is om te bewijzen dat een voedselbos van minimaal vijf hectare een gezinsinkomen kan genereren.” “De volgende stap zal zijn dat het concept landelijk wordt uitgerold, met steun van de overheid,” aldus Chantal.
“De jeneverbes staat symbool voor groei, veerkracht en zorg.”
Educatie als fundament
Vanaf 2023 begon het terrein letterlijk te groeien. Ook de belangstelling van regionale scholen om betrokken te worden bij het voedselbos trok aan. Inmiddels hebben al meer dan 25 schoolgroepen het terrein bezocht. Na enkele theorielessen over voedselbossen, planten leerlingen zelf bomen en struiken, voorzien van een bordje met hun naam, klas en datum. Tijdens open dagen kunnen ze vervolgens zien hoe hun stukje bos groeit – een tastbare ervaring die bijdraagt aan bewustwording en betrokkenheid.
De lespakketten zijn speciaal ontwikkeld voor jongeren en sluiten aan bij thema’s als biodiversiteit, voedselproductie en biobased denken. Zo wordt de volgende generatie betrokken bij de transitie naar een natuurinclusieve samenleving.
De Mauritshoeve: het hart van het project
Midden op het terrein komt De Mauritshoeve, een duurzame boerderij die veel meer is dan alleen een boerderij. Het wordt een ontmoetingsplek, educatiecentrum en thuisbasis voor de beheerders. In september 2025 werd de aannemingsovereenkomst met BanBouw getekend.
In de hoeve komen twee woningen voor de beheerders, gasten verblijven voor bijvoorbeeld congresbezoekers, een lunchroom en een landwinkel met producten uit het bos. Ook komen er flexibele ruimtes voor educatieve en maatschappelijke activiteiten zoals bijeenkomsten van scholen en het houden van lezingen.
BanBouw is als hoofdaannemer verantwoordelijk voor de realisatie en zusterbedrijf Arcon bv verzorgt de houten constructies, volledig circulair en natuur inclusief. “We benaderen dit project niet alleen als een bouwopdracht, maar als een kans om een betekenisvolle bijdrage te leveren aan zowel de lokale gemeenschap als de omgeving,” geeft Henri Rijnen, projectleider BanBouw, aan.
Biobased bouwen
De Mauritshoeve is ontworpen door Jochem Alferink van Ex Materials, een architect die bekend staat om zijn duurzame ontwerpen en het gebruik van natuurlijke materialen. “Met biobased materialen en circulaire bouwmethoden realiseren we een duurzaam gebouw met een bijzondere uitstraling. “De demontabele elementen en natuurlijke materialen maken het gebouw echt onderdeel van het voedselbos,” aldus Alferink. Er wordt gebouwd met materialen zoals kruislaaghout (CLT), kalkhennep en isovlas.
Het gebouw is energiepositief dankzij hernieuwbare energiebronnen zoals de zon, hennep, vlas en hout, en een regenwateropvangsysteem. Vogelkasten op de gevel zorgen ervoor dat dieren zoals uilen of vleermuizen zich opnieuw kunnen vestigen en gedijen. Alles ademt circulariteit en respect voor de omgeving.
De oude koeienstal op het terrein is gesloopt en het puin wordt hergebruikt in paden en wegen. De voormalige kalverstal is gerenoveerd en omgebouwd tot oogst- en onderwijsruimte.
“De demontabele elementen en natuurlijke materialen maken het gebouw echt onderdeel van het voedselbos.”
Samenwerking
Er staat een sterk team klaar om dit project succesvol te realiseren. Hoofdaannemer BanBouw werkt binnen het bouwteam samen met specialisten zoals Arcon bv, ExMaterials, BreedID, Mobius Consult, ISL installatie bv, Du Pré Groenprojecten en Connectro bv. Arcon bv speelt een cruciale rol op het gebied van constructieve houtbouw en werkt volgens de Design & Build-methode. Dit betekent dat ontwerp en uitvoering naadloos op elkaar aansluiten, waardoor er efficiënter en duurzamer gebouwd kan worden. In nauwe samenwerking wordt gezocht naar slimme oplossingen voor een haalbaar en toekomstbestendig ontwerp. Ook Van Eck Trappen & Kozijnen, onderdeel van de BanGroep, is betrokken bij het project als producent en leverancier van de houten kozijnen toe te voegen.
De totstandkoming van De Mauritshoeve vraagt om de verschillende specialismen, heldere communicatie en de slimme technologieën. Zo wordt er gewerkt met BIM (Building Information Modeling), een digitale manier van bouwen waarbij alle onderdelen vooraf in één model worden uitgewerkt. “Voor een project als Mauritshoeve, met in totaal zo’n 550 m³ aan houtconstructies, moet alles in de voorfase tot in detail worden uitgewerkt. Met 3D-engineering creëren we een panklaar bouwpakket waarmee we de bouwtijd flink verkorten en de foutmarges aanzienlijk verminderen, omdat alle onderdelen van het project vooraf in één digitaal model zijn afgestemd,” vertelt Henri Rijnen
Het verkorten van de bouwtijd is overigens niet alleen praktisch, maar ook goed voor de natuur. Minder bouwtijd betekent minder verstoring van het gebied en minder uitstoot. Daarmee sluit deze aanpak perfect aan bij de wensen van de Stichting Juniper.
Een toekomst die wortel schiet
Met de bouw van de Mauritshoeve en het omliggende voedselbos laat Stichting Juniper zien hoe landbouw, natuur en samenleving samen kunnen gaan. En dit is slechts het begin. Om de doelen van Stichting Juniper voor de lange termijn te waarborgen, is het terrein in september 2025 overgedragen aan Stichting Lenteland. Lenteland ondersteunt de ondernemers die er aan de slag gaan en zorgt ervoor dat de plek bestemd blijft voor landbouw die de natuur versterkt. De bouw van De Mauritshoeve gebeurt nog onder regie van Juniper; daarna neemt Lenteland het beheer over. Op deze manier blijft de visie van Chantal voor lange tijd geborgd
Wat is een voedselbos
Een voedselbos is een door mensen ontworpen ecosysteem dat lijkt op een natuurlijk bos, maar waarin vooral eetbare soorten planten en bomen groeien. Denk aan fruitbomen, notenstruiken, kruiden en klimplanten. Het bos bestaat uit verschillende lagen, van hoge bomen tot bodembedekkers. Door deze gelaagdheid ontstaat een rijke biodiversiteit: zoogdieren, vogels, insecten, reptielen en amfibieën vinden er hun plek. De bodem leeft, en kunstmest of bestrijdingsmiddelen zijn niet nodig. Een voedselbos biedt zowel ecologische als economische voordelen. Het slaat CO₂ op, houdt water en voedingsstoffen vast, en zorgt voor verkoeling in de zomer. Op termijn kan het een stabiel inkomen opleveren voor een gezin. Het enige nadeel? Het duurt vijf tot zeven jaar voordat er inkomsten gegenereerd worden
